Γ. Προβόπουλος: Η κλεψύδρα έχει φθάσει στο τέλος

Χρειάζεται ισχυρή επανεκκίνηση της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας - Για να πετύχουμε χρειάζεται να βάλουμε πλάτη όλοι: πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις - Υπέρτατο εθνικό καθήκον να διαφυλάξουμε την ευρωπαϊκή προοπτική της Ελλάδας

συνέντευξη στον Βασίλη Zήρα

Ο χρόνος που έχει η Ελλάδα για να πείσει την Ευρωζώνη και τις αγορές ότι μπορεί να αντιμετωπίσει το πρόβλημα βιωσιμότητας του χρέους της τελειώνει, προειδοποιεί ο διοικητής της Τραπέζης της Ελλάδος κ. Γιώργος Προβόπουλος, και καλεί τις πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις να συμβάλλουν στην προώθηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων. Ο κ. Προβόπουλος ασκεί εμμέσως κριτική στην κυβέρνηση, σημειώνοντας ότι υπήρξαν καθυστερήσεις και παραλείψεις στην υλοποίηση του Μνημονίου που έπληξαν την αξιοπιστία της χώρας και ενίσχυσαν την αβεβαιότητα. Επίσης, τονίζει ότι το Μεσοπρόθεσμο σχέδιο δεν δίνει επαρκή έμφαση στον περιορισμό των δαπανών, ενώ η επιβάρυνση των φορολογουμένων έχει εξαντλήσει τα όριά της. Αναφερόμενος εμμέσως στην αντιπολίτευση επισημαίνει ότι δεν υπάρχουν εύκολες λύσεις και η συντήρηση τέτοιων ψευδαισθήσεων υπονομεύει την προσπάθεια για έξοδο από την κρίση.

Το Μνημόνιο απέτυχε ή δεν εφαρμόστηκε;

Κατ’ αρχάς η Συμφωνία απέτρεψε τη χρεοκοπία, η οποία τον Απρίλιο του 2010 θα ήταν αναπόφευκτη. Από την άλλη πλευρά δεν εφαρμόσθηκαν βασικοί όροι που αποδυνάμωσαν σοβαρά το συνολικό αποτέλεσμα. Πώς μπορούμε συνεπώς να πούμε ότι απέτυχε κάτι το οποίο εφαρμόστηκε μόνο αποσπασματικά; Χωρίς να θέλω να αγνοήσω ή και να υποβαθμίσω τα όποια θετικά βήματα, θα θυμίσω ότι το κράτος δεν περιορίσθηκε όσο έπρεπε, ιδιωτικοποιήσεις δεν έχουν καν ξεκινήσει, άχρηστοι και κοστοβόροι οργανισμοί εξακολουθούν να λειτουργούν, ορισμένες νομοθετικές πρωτοβουλίες δεν υλοποιήθηκαν και έμειναν στα χαρτιά... Οι καθυστερήσεις και οι παραλείψεις έπληξαν και πάλι την αξιοπιστία της χώρας, με αποτέλεσμα νέα έξαρση της αβεβαιότητας και αυξημένη δυσπιστία των αγορών και των εταίρων - δανειστών μας. Η κλεψύδρα έχει φτάσει πια πολύ κοντά στο τέλος. Γι’ αυτό και πρέπει να αντιδράσουμε άμεσα και δυναμικά. Η υιοθέτηση του πλαισίου δημοσιονομικής προσαρμογής είναι το πρώτο βήμα. Αλλά δεν αρκεί. Οπως έχω τονίσει ήδη από τις αρχές Απριλίου, χρειάζεται μια ισχυρή επανεκκίνηση της μεταρρυθμιστικής προσπάθειας, που θα καλύψει γρήγορα τις υστερήσεις και θα της δώσει ορμή. Τώρα πρέπει να πείσουμε με πράξεις ότι η Ελλάδα δεν θέλει να αυτοκαταστραφεί. Να φύγουμε από τη ρητορεία και να πάμε στη μεταρρυθμιστική δράση.

"αν από το 2000 μέχρι το 2010 δεν είχε αυξηθεί η απασχόληση

στον δημόσιο τομέα και οι μισθολογικές προσαρμογές στο Δημόσιο 

δεν υπερέβαιναν τον πληθωρισμό, το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ θα ήταν κατά 31 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερο"

Πολλοί υποστηρίζουν ότι εφαρμόζοντας ένα πρόγραμμα βίαιης δημοσιονομικής προσαρμογής σε μια οικονομία σε ύφεση, το αποτέλεσμα είναι να βυθίζεται ακόμη περισσότερο στην ύφεση. Συμφωνείτε;

Η κρίση που περνάμε σήμερα αντανακλά το ναυάγιο ενός οικονομικού προτύπου που δεν μπορούσε να διατηρηθεί άλλο. Το πρότυπο αυτό βασίσθηκε στην τεχνητή επέκταση της ευημερίας με δανεικά και ήταν ευρύτατα αποδεκτό από την κοινωνία. Το κόστος που καλούμεθα σήμερα να καταβάλουμε αποτελεί το κόστος πράξεων και παραλείψεων του παρελθόντος. Η δημοσιονομική προσαρμογή δεν είναι η βασική αιτία της ύφεσης, μολονότι την επιτείνει πρόσκαιρα. Σε κάθε περίπτωση όμως αποτελεί προϋπόθεση για την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης και την υγιή εκκίνηση της ανάπτυξης. Οπως έχει δείξει και η διεθνής εμπειρία, δεν μπορεί να υπάρξει ανάπτυξη, όσο διατηρούνται μεγάλα δημόσια ελλείμματα και χρέη και ταυτόχρονα ένα τόσο μεγάλο έλλειμμα ανταγωνιστικότητας. Οφείλουμε λοιπόν να κινηθούμε συντεταγμένα, γρήγορα και αποφασιστικά προς μια κατεύθυνση διαφορετική από αυτή που ακολουθήσαμε στο παρελθόν και που οδηγούσε σε ελλείμματα, στον αέναο δανεισμό και στον κρατισμό, σε όλα αυτά δηλαδή που μας έφεραν στο χείλος του γκρεμού. Πρέπει να καταλάβουμε ότι δεν υπάρχει δυνατότητα επιστροφής στο παρελθόν. Και φυσικά για να πετύχουμε χρειάζεται να βάλουμε πλάτη όλοι: πολιτικές και κοινωνικές δυνάμεις.

Χρωστάω, και πουλάω για να πληρώσω

Οι δίκαια αγανακτισμένοι πολίτες και οι σειρήνες της οπισθοδρόμησης

του Ξενοφώντα Γιαταγάνα

Μπορεί κανείς να αρνηθεί λογικά ότι ζούσαμε για χρόνια με δανεικά, ότι συγχρόνως ξοδεύαμε πολύ περισσότερα από όσα βγάζαμε και ότι δημιουργήσαμε έτσι μεγάλα ελλείμματα και τεράστιο χρέος, το οποίο είμαστε σήμερα ανήμποροι να πληρώσουμε; Οσοι δεν συμμερίζονται αυτή την αυτονόητη πραγματικότητα και προσχωρούν στη συνθηματολογία του «δεν χρωστάω, δεν πουλάω, δεν πληρώνω» κάνουν στη χώρα πολλαπλό κακό. Πρώτον, νομιμοποιούν και διαιωνίζουν τη δημοσιονομική ασυδοσία που εγκυμονεί ακόμα χειρότερες μέρες. Δεύτερον, τοποθετούν στο απυρόβλητο την ιδιωτική περιουσία του Δημοσίου, που αποτελείται είτε από αναξιοποίητα ακίνητα που ερημώνουν, είτε από εταιρείες σπάταλες και μη ανταγωνιστικές που πίνουν το αίμα του ιδιωτικού τομέα. Τρίτον, οδηγούν την Ελλάδα στον δρόμο της πλήρους αναξιοπιστίας που θα την καταστήσει παρία της διεθνούς κοινότητας. Οι φωνές αυτές, που επικρατούν δυστυχώς και μέσα στο κίνημα των δίκαια αγανακτισμένων πολιτών, κρατούν τη χώρα φυλακισμένη στις αγκυλώσεις της και ουσιαστικά εναντιώνονται σε κάθε μεταρρύθμιση και αλλαγή. Είναι οι σειρήνες της ακινησίας και της οπισθοδρόμησης.

Από την άλλη μεριά, υπάρχει ο δύσκολος δρόμος της δημοσιονομικής εξισορρόπησης και εξυγίανσης, της διαφανούς και επωφελούς αξιοποίησης των περιουσιακών στοιχείων του Δημοσίου και της δραστικής μείωσης του χρέους της χώρας, που θα τη φέρουν πάλι σε τροχιά στερεής και βιώσιμης ανάπτυξης. Τον δρόμο αυτόν χαράζει η δανειακή σύμβαση και το Μνημόνιο που τη συνοδεύει. Το μεν δάνειο από τους εταίρους μας αποτρέπει μια βίαιη πτώχευση με τραγικές συνέπειες για όλους τους Ελληνες και ιδιαίτερα για τους πλέον ευάλωτους, το δε Μνημόνιο επιβάλλει τους όρους εκείνους - δημοσιονομικούς και διαρθρωτικούς - που, εφόσον πληρωθούν, θα επιτρέψουν την επάνοδο της χώρας στην κοινότητα των εύτακτων κρατών του ανεπτυγμένου κόσμου.

Ετσι θα έπρεπε να είχαμε δει εξ αρχής το ζήτημα. Αντ' αυτού, τι πράξαμε; Η μεν κυβέρνηση, εξ ανάγκης και όχι εκ πεποιθήσεως, εφάρμοσε, εκούσα άκουσα, την πολιτική αυτή. Ολοφυρόμενη και συντετριμμένη, ζητώντας συγγνώμη για τα βάρη που επιβάλλει άθελά της στους πολίτες. Η αξιωματική αντιπολίτευση, ακόμα χειρότερα, πολέμησε και πολεμά ανοιχτά την πολιτική αυτή γιατί δεν αποτελεί αξιόπιστη λύση στα προβλήματα του τόπου, γιατί υπάρχουν δήθεν καλύτερες και αποτελεσματικότερες πολιτικές που θα οδηγούσαν, ως διά μαγείας, σε άμεση εξομάλυνση της κατάστασης. Επιδίδεται, με τον τρόπο αυτόν, σε άκρατο λαϊκισμό, χαϊδεύοντας τα αυτιά ενός κόσμου που βλέπει να ψαλιδίζονται προνόμια και παροχές δεκαετιών χωρίς να θέλει να σκεφθεί και να αποδεχθεί τα πραγματικά αίτια της κατάρρευσης. Και η Αριστερά βρίσκεται στον κόσμο της, επαγγελλόμενη είτε την αποδέσμευση από την Ευρώπη και τον παράδεισο της κομμουνιστικής κοινωνίας, είτε τα αγαθά της διαγραφής του χρέους και της διατήρησης του στάτους κβο. Κατά κάποιον τρόπο, το σύνολο του πολιτικού φάσματος στην Ελλάδα αρνείται να κοιτάξει την κρίση κατάματα και να την αντιμετωπίσει ρεαλιστικά. Προτιμά να την ξορκίζει, αντί να μάχεται για την υπέρβασή της.

STERN: Η Ελλάδα είναι η νέα Ανατολική Γερμανία της Ευρώπης

«Διαλυμένο κράτος, οικονομική κακοδιαχείριση,

κατεστραμμένες επιχειρήσεις» 

Εκτενές ρεπορτάζ στο εβδομαδιαίο περιοδικό STERN φέρει τον τίτλο «Η νέα DDR της Ευρώπης» και τον υπότιτλο «Ένα κράτος διαλυμένο από την οικονομική κακοδιαχείριση, οι επιχειρήσεις του είναι κατεστραμμένες. Η διάσωση: βαρέλι χωρίς πάτο. Ο λαός επιθυμεί διακαώς κάτι νέο κι ωστόσο το φοβάται. Όλα αυτά τα ξέρουμε: Η κατάσταση στην Ελλάδα θυμίζει μοιραία την Ανατολική Γερμανία πριν από 20 χρόνια».

Το ρεπορτάζ υπενθυμίζει αρχικά τη διαδικασία ίδρυσης του ιδρύματος ιδιωτικοποιήσεων της πρώην Ανατολικής Γερμανίας „Treuhandanstalt“, για να περάσει στο καλοκαίρι του 2011, όπου οι ευρωπαίοι Υπ. Οικονομικών στις Βρυξέλλες συσκέπτονται για την ίδρυση μιας εταιρείας ιδιωτικοποιήσεων για την Ελλάδα κατά το πρότυπο της „Treuhand“, προκειμένου να εισπραχθεί ζεστό χρήμα για την «παραπαίουσα» ελληνική οικονομία.

Στη συνέχεια παρατίθενται δηλώσεις του Διονύση Νικολόπουλου, τεχνικού στο εργοστάσιο της ΔΕΗ στο Κερατσίνι, που λέει ότι φοβάται την ιδιωτικοποίηση, τους Γερμανούς και προπάντων τη γερμανική εταιρεία RWE: «Η RWE περιμένει την ευκαιρία να τα βγάλει όλα στο σφυρί. Τούτο εδώ είναι ‘φιλέτο’», λέει για το εργοστάσιο.

Ακολουθεί αναφορά στο πανίσχυρο συνδικάτο της ΔΕΗ, τη ΓΕΝΟΠ και στον πρόεδρό της Νίκο Φωτόπουλο, που – όπως λένε οι συνάδελφοί του – έχει γίνει γνωστός σε όλο τον κόσμο μέσω εντός βίντεο στο YouTube, όπου μαινόμενος μπαίνει στο γραφείο του διευθύνοντος συμβούλου της ΔΕΗ, τον καθυβρίζει και τον απειλεί γιατί τόλμησε να αναζητήσει επενδυτές. Κι όμως, αναφέρει το STERN, στην πραγματικότητα μάλλον δεν υπάρχει ο αντίπαλος του Φωτόπουλου, γιατί το υποτιθέμενο ‘φιλέτο’ μοιάζει περισσότερο με «σάπιο κρέας» και θυμίζει το εργοστάσιο της DDR VEB Leuna-Werke Walter Ulbricht κατά τη δεκαετία του ’90.

«Η ΔΕΗ έχει τη φήμη του περιβαλλοντικού ρυπαντή. Τα πιο βρώμικα εργοστάσια παραγωγής ενέργειας της Ευρώπης της ανήκουν». Πριν από 3 χρόνια περίπου, η RWE έστειλε εμπειρογνώμονες να εξετάσουν την επιχείρηση και έκτοτε ο όμιλος αρνείται οποιοδήποτε ενδιαφέρον επένδυσης στην Ελλάδα. Εκτός των άλλων, η ΓΕΝΟΠ επιμένει στα προνόμιά της, που περιλαμβάνουν από διακοπές σε πολυτελή ξενοδοχεία μέχρι κάλυψη των καυσίμων των παιδιών των εργαζομένων της.

Αλλά και ο διευθυντής του Γερμανο-Ελληνικού Βιομηχανικού και Εμπορικού Επιμελητηρίου Αθηνών Martin Knapp δηλώνει ότι δεν υπάρχουν μέχρι τώρα γερμανοί επενδυτές, που να έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον για επενδύσεις στην Ελλάδα: «Σε μας τουλάχιστον δεν εμφανίστηκε κανείς να ρωτήσει», λέει.

Το Ελληνικό κοινωνικό συμβόλαιο και ο ιδιότυπος Ελληνικός εμφύλιος

του Θοδωρή Γεωργακόπουλου

Το 1762 ο φιλόσοφος Ζαν Ζακ Ρουσό έγραψε ένα βιβλίο που λεγόταν «Το Κοινωνικό Συμβόλαιο», και περιλάμβανε κάποιες σκέψεις για το πώς πρέπει να δομείται μια κοινωνία ανθρώπων. Οι ιδέες του δεν ήταν πρωτοφανείς (είχαν συζητηθεί δεκαετίες πριν, μεταξύ άλλων κι από έναν φιλόσοφο συνονόματο χαρακτήρα απ’ το Lost, και χιλιετίες πριν, από τον Πλάτωνα) αλλά η εποχή ήταν κατάλληλη και οι συνθήκες ώριμες και οι ιδέες έπιασαν, και ενέπνευσαν επαναστάσεις και βοήθησαν στην εγκαθίδρυση της δημοκρατίας ως το πολίτευμα των ισχυρών κρατών της Γης, με πρώτες τις ΗΠΑ και τη Γαλλία. Η κυριότερη ιδέα του ήταν η εξής: Για να καταφέρει ο άνθρωπος περισσότερα πράγματα πρέπει να πάψει να είναι μόνος και να συνάψει ένα Κοινωνικό Συμβόλαιο με τους άλλους. Μ’ αυτό το συμβόλαιο συμφωνεί να εγκαταλείψει κάποιες από τις ελευθερίες που είχε ως ζώο μοναχό του στη φύση, και να τις παραχωρήσει στην κυβέρνηση, η οποία απαραίτητα πρέπει να εκπορεύεται από το λαό. Καθώς όλα τα μέλη της Κοινωνίας που έχουν υπογράψει το Συμβόλαιο εγκαταλείπουν τις ίδιες ελευθερίες, και καθώς αναλαμβάνουν όλοι τις ίδιες ευθύνες, είναι ίσοι. Πράγμα που ακούγεται ωραίο στη θεωρία και στην πράξη εξελίχθηκε σε γενικές γραμμές καλά, και οδήγησε την ανθρωπότητα σε θριάμβους όπως η εξάλειψη της πολυομυελίτιδας και το Google.

Σου μιλάω για το 1762 τώρα. Χίλια. Εφτακόσια. Εξήντα. Δύο.

Διακόσια πενήντα χρόνια μετά, το περήφανο Έθνος των Ελλήνων αντέχει ακόμα. Σα μικρό γαλατικό χωριό σε έναν πλανήτη κοινωνικών συμβασιούχων, αντιστέκεται σθεναρά. Ο Έλληνας που προσπερνάει τους πάντες από δεξιά τρέχοντας στη λωρίδα ασφαλείας, που καπνίζει στο γραφείο, που δεν κόβει αποδείξεις στους πελάτες, που παρκάρει στις διαβάσεις των αναπήρων, που «δεν πληρώνει, δεν πληρώνει», που χτίζει αυθαίρετο, που παίρνει φακελάκι, που δίνει φακελάκι, που βάζει το παιδί του με βύσμα στη δουλειά, αυτός ο Έλληνας δεν έχει υπογράψει κανένα συμβόλαιο (εκτός από το Συμβόλαιο με τον Ανδρέα Παπανδρέου το 1981, το οποίο απ’ ό,τι αποδείχτηκε είχε να κάνει με το διορισμό του στο δημόσιο). Δεν έχει εκχωρήσει καμία ελευθερία σε κανένα(νε). Υπάρχει πέρα και πάνω από νόμους και συμβάσεις: Μόνος, αυθύπαρκτος, όπως τα ζώα της ζούγκλας (ξέρω ότι δεν έχουμε ζούγκλα, αλλά τα «ζώα της εύκρατης Μεσογειακής βλάστησης» δεν ακούγεται το ίδιο δραματικό), χωρίς φραγμούς και περιορισμούς.

Δεν είμαστε κοινωνία ανθρώπων –είμαστε ο καθένας μόνος του.

Θα έλεγε κανείς ότι είναι απορίας άξιον το πώς έχουμε αντέξει τόσους αιώνες, αλλά θα έκανε λάθος: Δεν έχουμε αντέξει. Δεν έχουμε αντέξει καθόλου. Πολυεθνικός αναρχικός αχταρμάς για χιλιετίες, άναρχοι υπόδουλοι για αιώνες, είμαστε «ελεύθεροι» μόνο λίγες δεκαετίες τώρα, μέλος μιας ομάδας κρατών που έχουν όλες υπογράψει το κοινωνικό τους συμβόλαιο (οι περισσότερες εδώ και πάρα πολύ καιρό) και παλεύουν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο να το υλοποιήσουν. Δεν είμαστε χειρότεροι ή πιο ηλίθιοι από αυτούς. Απλά είμαστε από τη ζούγκλα. Κι επειδή ο Ρουσό είχε δίκιο, δεν μπορούμε να πάμε παρακάτω έτσι. Δε γίνεται.

Η κρίση που ζούμε τώρα δεν είναι πρωτόγνωρη. Στο παρελθόν η Ελλάδα έχει ξαναπτωχεύσει, έχει περάσει κατοχές, χούντες, πολέμους, καταστροφές, και όλες αυτές η κρίσεις ήταν αποτέλεσμα της ανυπαρξίας της κοινωνικής συνοχής του πληθυσμού, από την καταστροφή του ’21 μέχρι τον εμφύλιο κι από το 1897 μέχρι την Κύπρο. Τώρα ζούμε άλλη μια καταστροφή, και κυοφορείται ένας ακόμα εμφύλιος, και τα δύο φαινόμενα εκπορεύονται από την ανικανότητά μας να ζήσουμε μαζί.

Υπάρχει, ωστόσο, μια διαφορά.

Ο σύγχρονος Ελληνικός κοινωνικός εμφύλιος θέτει αντιμέτωπους αυτούς που θέλουν την πτώχευση και τη ζούγκλα, κι αυτούς που θέλουν να την καθυστερήσουν όσο περισσότερο μπορούν χωρίς εν τω μεταξύ να αλλάξει τίποτα. Η διαφορά είναι η εξής: Τώρα υπάρχει και μια τρίτη ομάδα.

Πίσω από την αχλη των δακρυγόνων, τις μούτζες των αγανακτισμένων και τα ουρλιαχτά των τηλεπαραθύρων κρύβεται μια άμαχη, σιωπηρή μειοψηφία Ελλήνων που ούτε την πτώχευση θέλουν, ούτε να μείνουν όλα όπως ήταν ονειρεύονται. Είναι οι Έλληνες που θέλουν να σταματήσουν να ζουν στη ζούγκλα. Αυτοί που θέλουν να υπογράψουν το Κοινωνικό Συμβόλαιο.

Βέβαια, δεν είναι αρκετοί ακόμα για να δημιουργείται οποιαδήποτε αισιοδοξία. Ο λαός, η πλειοψηφία, δεν υπογράφει τίποτα –μόνο μουτζώνει. Αλλά ποιος ξέρει. Μπορεί κάποια στιγμή στο μέλλον, ίσως μετά από είκοσι χρόνια, ίσως μετά από πενήντα, να το πάρουν αρκετοί απόφαση. Ίσως να κάτσουμε κάτω μαζί, σαν λαός που επιτέλους βρήκε τα λογικά του, και να υπογράψουμε.

Είμαι εδώ με το στιλό μου και περιμένω. Ελπίζω να το προλάβω.

 (από το ιστολόγιο του Θ. Γεωργακόπουλου)

Η κοινωνία των λύκων

του Γιώργου Σιακαντάρη*

Τα φαινόμενα άσκησης βίας κατά βουλευτών τείνουν να λάβουν τη μορφή χιονοστιβάδας. Τα περιστατικά προπηλακισμού κυρίως βουλευτών που ψήφισαν το Μνημόνιο ακολουθούν το ένα το άλλο και, δυστυχώς, η κατάσταση φαίνεται να οξύνεται. Η προσπάθεια να αποδοθεί αυτό το φαινόμενο στον ΣΥΡΙΖΑ, φοβάμαι πως μειώνει κατά πολύ την επικινδυνότητα του φαινομένου - αν και, βεβαίως, δηλώσεις όπως αυτές που παρομοιάζουν τον δημοκρατικά εκλεγμένο πρωθυπουργό της χώρας με Πινοτσέτ ή οι ανακοινώσεις της Νομαρχιακής Επιτροπής Μαγνησίας του ΣΥΡΙΖΑ και της νεολαίας του κόμματος (όπου αναγράφονται τα εξής: «έχουμε πόλεμο και αρχιστράτηγος των εχθρών είναι ο Γιώργος Παπανδρέου»), ρίχνουν λάδι στη φωτιά.

Η βία, φαινόμενο κυρίαρχο στην ελληνική κοινωνία, δεν μπορεί να εξηγηθεί ούτε με ψυχολογικούς όρους ούτε με αστυνομικές ερμηνείες. Η ελληνική κοινωνία είχε αρκετό απόθεμα βίας, το οποίο απελευθέρωσαν οι δύσκολες καταστάσεις που περνά η χώρα. Αλλά τα φαινόμενα βίας που σήμερα απειλούν την κοινωνική συνοχή της χώρας είναι απόρροια κυρίαρχων ιδεολογημάτων τα οποία προϋπήρχαν της οικονομικής κρίσης. Αυτά τα ιδεολογήματα συνίστανται στην υποτίμηση της αξίας της δημοκρατίας, στον εξοβελισμό και την αποκήρυξη του ατομικισμού, στη γελοιοποίηση της αναγκαίας ευγένειας στις διαπροσωπικές σχέσεις, στη θεώρηση του συμβιβασμού ως σημάδι υποχώρησης.

Τα ιδεολογήματα αυτά αποδίδονται, κακώς, μόνο στον λόγο και την πρακτική της ηττημένης μετεμφυλιακής Αριστεράς. Η ενοχοποίηση της Αριστεράς είναι ένας εύκολος τρόπος για να κρυφτούν οι χρόνιες αδυναμίες του ελληνικού κοινωνικού και οικονομικού συστήματος και η ατολμία της πνευματικής ελίτ να λέει τα πράγματα με το όνομά τους. Κακώς νομίζουμε ότι μόνο οι πολιτικοί υπολογίζουν το πολιτικό κόστος. Οταν διαβάζω και ακούω με ποιον «ευέλικτο» τρόπο πνευματικοί άνθρωποι προσπαθούν να δικαιολογήσουν τα ακραία συνθήματα και τις πρακτικές της πλατείας (μούντζες, συνθήματα, κρεμάλες και, τέλος, ξυλοδαρμοί κατά προσώπων), αναρωτιέμαι αν το σαράκι του πολιτικού κόστους κατατρώγει μόνο το σώμα του πολιτικού συστήματος και όχι ολόκληρης της κοινωνίας. Εχουμε πλέον να αντιμετωπίσουμε μια δίνη που περισσότερο και από την οικονομική κρίση απειλεί να καταπιεί ό,τι έχει απομείνει θετικό σ' αυτή την κοινωνία. Στο τέλος ο φόβος θα είναι το κυρίαρχο συναίσθημα που θα απομείνει.

Το κύριο ιδεολόγημα το οποίο νομιμοποιεί στη χώρα μας τη βία είναι η θεώρηση της δημοκρατίας ως μιας τυπικής πλευράς των πραγμάτων. Αυτός που θεωρεί πως το δικαίωμα της ελεύθερης εκλογής, της αλλαγής μέσω εκλογών των κυβερνώντων, αλλά και το δικαίωμα της ελεύθερης έκφρασης της γνώμης είναι ένα τυπικό δικαίωμα, είναι πολύ εύκολο να θεωρήσει ότι το δικαίωμα της διαφορετικής γνώμης του άλλου είναι επίσης τυπικό. Αυτό τον νομιμοποιεί να καταργήσει τη διαφορετική γνώμη, αφού είναι μόνο τυπική και όχι «ουσιαστική». Ετσι μπορεί άνετα να θεωρήσει ότι και το δικαίωμα του καθενός να μην υποβάλλεται σε σωματική και λεκτική βία είναι επίσης μια τυπικότητα, που μπροστά στην «ουσία» των «επαναστατικών» προταγμάτων δεν έχει καμία τύχη. Το ελληνικό παράδοξο είναι ότι η θεώρηση της δημοκρατίας ως τυπικής δεν κυριαρχεί μόνο στην Αριστερά. Εκπορεύεται απ' αυτήν, αλλά αποτελεί μόνιμο συνοδό στην αντίληψη ευρύτερων κοινωνικών στρωμάτων και μεγάλων τμημάτων της ελληνικής διανόησης. Εκεί όμως που ριζοσπαστική Αριστερά και συντηρητικός χώρος ταυτίζονται απολύτως είναι στην απαξίωση της αρχής του ατομικισμού. Αυτή η αρχή παρουσιάζεται ως το δαιμόνιο που απειλεί είτε τον κοινωνικό χαρακτήρα της αριστερής ιδεολογίας, είτε τις παραδοσιακές αξίες αυτού του τόπου. 

Ο ατομικισμός όμως, που είτε λόγω άγνοιας είτε λόγω ηθελημένης διαστρέβλωσης ορισμένοι ταυτίζουν με τον εγωκεντρισμό, δεν είναι τίποτα άλλο από την πεποίθηση πως μόνο ο άνθρωπος που αναγνωρίζει τον εαυτό του ως κάτι ξεχωριστό, μόνο αυτός μπορεί να αναπτύξει το αίσθημα του ανήκειν σε μια κοινωνική ολότητα. Μόνο ο άνθρωπος που στέκεται στα δικά του πόδια είναι πραγματικά κοινωνικό ον και όχι πράγμα ή εξάρτημα μιας εκκλησιαστικής ή πολιτικής αυθεντίας. Τέλος, μόνο αυτός ο άνθρωπος είναι σε θέση να μην πολτοποιηθεί μέσα στον όχλο και μόνο αυτός μπορεί να σεβαστεί τη διαφορετικότητα των άλλων και να μην ασκεί εναντίον τους διαπροσωπική βία. Εκεί όπου η ατομικότητα πνίγεται στα βαθιά νερά του κοινοτισμού (αριστερού και δεξιού), εκεί δεν έχουν θέση ούτε η ανάγκη του συμβιβασμού, ούτε η χρήση της ευγένειας στις διαπροσωπικές σχέσεις. Στις κοινωνίες όπου η αγέλη υπερέχει του ατόμου, σε αυτές τις κοινωνίες η βία κυριαρχεί έναντι της ελευθερίας γνώμης και της προσωπικής ανεξαρτησίας.

Το πρόβλημα με την άσκηση βίας κατά των πολιτικών εύκολα γίνεται - μάλλον έχει ήδη γίνει - πρόβλημα άσκησης βίας κατά δημοσιογράφων, κατά πνευματικών ανθρώπων και τελικά και κατά απλών πολιτών που σκέφτονται διαφορετικά. Αν δεν καταδικαστεί αυτή η βία απ' όλους και απερίφραστα, σε λίγο καιρό η ελληνική κοινωνία θα μοιάζει σαν μια κοινωνία «λύκων κατά λύκων».

________________________________________
*ο Γιώργος Σιακαντάρης είναι διδάκτωρ Κοινωνιολογίας, αναπληρωτής επιστημονικός διευθυντής στο ΙΣΤΑΜΕ - Ανδρέας Παπανδρέου

(από τα "Νέα")

Νίκος Δήμου: Δέκα θέσεις για τον Φιλελευθερισμό

1. Ο Φιλελευθερισμός είναι η πολιτική θεωρία που βάζει την ελευθερία πάνω από την ισότητα.

2. Η πείρα των τελευταίων αιώνων απέδειξε ότι όσα καθεστώτα έβαζαν πρώτη την ελευθερία πετύχαιναν και την καλύτερη ισότητα. Αντίθετα, αυτοί που επέβαλλαν την ισότητα, εκτός που έχαναν την ελευθερία, δεν κέρδιζαν ούτε την ισότητα (νομενκλατούρες).

3. Η επιδίωξη της ισότητας δεν καταπατούσε μόνο τα ανθρώπινα δικαιώματα – αλλά και τη δημιουργική πρωτοβουλία. Στα καθεστώτα ισότητας επί δεκαετίες δεν εμφανίστηκαν σημαντικές νέες εφευρέσεις (π.χ. ένα νέο φάρμακο), ούτε αξιόλογο καλλιτεχνικό έργο. (Οι δημιουργοί ήταν είτε κρατικοί υπάλληλοι είτε στα στρατόπεδα.)

4. Τα καθεστώτα ισότητας απέτυχαν και στην οικονομία. Μη παράγοντας πλούτο, μοίραζαν φτώχια. Εκτός κι αν άνοιγαν την αγορά (βλ. σημερινή Κίνα). Αλλά το μείγμα της Κίνας είναι απεχθές: δικτατορικό κράτος με ασύδοτο, άγριο καπιταλισμό. Θύματα: και η ισότητα και η ελευθερία…

5. Ο πολιτικός φιλελευθερισμός είναι αδελφός του ορθολογισμού και του διαφωτισμού - γεννήθηκαν μαζί και μοιράζονται την ίδια βασική αξία: την ελευθερία. Ο διαφωτισμός είναι ο φιλελευθερισμός στη σκέψη. Από εκεί γεννήθηκαν τα ανθρώπινα δικαιώματα, δηλαδή ο νέος ανθρωπισμός.

6. Ο νέο-φιλελευθερισμός (λέξη βρισιά στα νεοελληνικά) είναι μία υπερβολή του οικονομικού φιλελευθερισμού - και, σαν κάθε υπερβολή, λανθασμένος. Οι αγορές δεν αυτό-ρυθμίζονται. Αντίθετα, ο κλασικός οικονομικός φιλελευθερισμός εμπεριέχει μέριμνα για τον άνθρωπο.

7. Τα πολιτικά και οικονομικά συστήματα ξεκινάνε ως θεωρίες αλλά αποδείχνονται στην πράξη. Μόνον η εφαρμογή τους τα κρίνει. Η άποψη: «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός» είναι υπέροχη σαν ιδανικό, αλλά μένει να περιγραφεί ακριβώς ο «άλλος κόσμος», να εφαρμοστεί με δημοκρατικές διαδικασίες και να κριθεί. Όπως και στην επιστήμη, το πείραμα επιβεβαιώνει τη θεωρία. Μη συγκρίνετε το υπαρκτό με το ανύπαρκτο.

8. Επιμένω στις δημοκρατικές διαδικασίες γιατί, ενώ οι ιδεολογίες και οι ουτοπίες είναι ωραίες στα βιβλία, η επιβολή τους με τη βία μετέβαλε τα οράματα σε εφιάλτες. Οι ιδεολογίες (και οι θρησκείες) έχουν φονεύσει περισσότερους ανθρώπους από όλους τους κατακτητές, τυράννους, Αττίλες και Ταμερλάνους.

9. Ο κόσμος δεν προχωράει με τη βία αλλά με την εξέλιξη. Η μεταρρύθμιση αποδείχθηκε πάντα πιο αποτελεσματική και μόνιμη από την επανάσταση.

10. Ο Φιλελευθερισμός ΔΕΝ ταυτίζεται με τον Καπιταλισμό (Κίνα) και ουδέποτε εφαρμόστηκε στην Ελλάδα.

(από τη " LifO")

Το παιχνίδι της υποκρισίας και τα εύκολα λόγια…

του Γιώργου Καρελιά

Ώστε, λοιπόν, θα μειωθεί δραστικά η εθνική μας κυριαρχία. Το είπε και ο πρόεδρος της Eυρωζώνης, Γιούνκερ, που θεωρείται από τους φίλους μας. Φαντασθείτε τι λένε οι άλλοι, δηλαδή. Κι εμείς -που… δεν το ξέραμε! Ανατριχιάσαμε με το που το ακούσαμε. Και άρχισαν να εκφωνούνται και να δημοσιεύονται πάλι εθνικοπατριωτικές κορώνες.

Τι υποκρισία! Μια χώρα που έχει μάθει να τρέφεται με μύθους και ψευδαισθήσεις, περίμενε έναν Ευρωπαίο αξιωματούχο να της πει το αυτονόητο. Ότι, δηλαδή, αν αρνείσαι την πραγματικότητα, αυτή θα ‘ρθει κάποια στιγμή να σε προσγειώσει. Ότι αν ζητάς συνεχώς δανεικά και ξεπεράσεις κάποιο όριο, ο δανειστής θα σου πει «από εδώ και πέρα θα κάνεις αυτά και αυτά». Κι αν αποδειχθεί ότι δεν μπορείς εσύ να τα κάνεις, θα σου τα επιβάλει αυτός.

Τι υποκρισία! Επί δεκαετίες «κυνηγάμε» τους φοροφυγάδες κι αυτοί κάνουν πάρτι. Επί δεκαετίες «μειώνουμε» την κρατική σπατάλη κι αυτή απογειώνεται. Επί δεκαετίες συντηρούμε άχρηστους οργανισμούς μόνο και μόνο για να βολεύεται η κομματική πελατεία. Και τώρα που ο κόμπος έφτασε στο χτένι και κάτι πρέπει να γίνει, πάλι δεν μπορούμε. Και είναι «μείωση της εθνικής κυριαρχίας», που θα ‘ρθουν αλλοδαποί εμπειρογνώμονες να επιβλέπουν πώς θα τα κάνουμε;

Μάλλον κοροϊδευόμαστε μεταξύ μας. Είναι, άραγε, εθνική κυριαρχία να ζητάμε συνεχώς δάνεια χωρίς να διασφαλίζουμε τις προϋποθέσεις αποπληρωμής τους, παρά μόνο με τη συνήθη-και ανήθικη- μέθοδο της φορολόγησης των ίδιων και των ίδιων; Γιατί, άραγε, να νιώθω εθνικά μειωμένος εγώ που πληρώνω ανελλιπώς τους φόρους μου-τακτικούς και έκτακτους, οριζόντιους και κάθετους- αν έρθει Ευρωπαίος εμπειρογνώμονας να πει στους άχρηστους δικούς μας πώς θα φέρουν στο κρατικό ταμείο όσους τόσα χρόνια πίνουν στην υγεία των κορόιδων;

Ας αφήσουμε τις υποκρισίες και τα εύκολα λόγια. Όσοι από την πολιτική και τα Μέσα Ενημέρωσης αβαντάρουν συνθήματα του τύπου «Δεν χρωστάμε – Δεν πουλάμε - Δεν πληρώνουμε», για να αποκτήσουν πρόσβαση στην πελατεία της πλατείας, είναι εντελώς ανεύθυνοι. Διότι αν, προκειμένου να είμαστε εθνικά υπερήφανοι (τρομάρα μας), δεν πουλήσουμε τίποτα και εξακολουθήσουμε να ζητάμε, θα ‘ρθει η στιγμή που οι άλλοι θα πουν «στοπ, βγάλτε τα πέρα μόνοι σας». Και τότε η πλατεία -τότε θα γίνουν πολλές και πολυπληθέστερες-μπορεί να θυμηθεί ποιοί λαΐκιζαν ασύστολα, να στραφούν όλοι εναντίον όλων και να μη μαζεύεται τίποτα.

Επί δεκαετίες κοροϊδεύαμε τους κουτόφραγκους κατασπαταλώντας τους πόρους που μας έδιναν. Κοροϊδεύαμε και τους εαυτούς μας. Ζούσαμε με την ψευδαίσθηση ότι αυτό θα συνεχιζόταν επ’ άπειρον. Πριν από ενάμισι χρόνο κάποιοι ξύπνησαν απότομα. Και έκτοτε διεξάγεται μια μάχη μεταξύ υπευθυνότητας και λαϊκισμού. Όμως, όλο και λιγότερο ακούγονται οι ψύχραιμες και λογικές φωνές. Έτσι όπως πάμε είναι ζήτημα χρόνου η ανευθυνότητα να κυριαρχήσει πλήρως.

Και τότε…

(από την "aixmi")

Κέντρο απόκεντρο

του Τάκη Θεοδωρόπουλου

Με μια σύντομη αναδρομή στη σύγχρονη ιστορία μας ο Μαρκ Μαζάουερ τοποθετεί την Ελλάδα στο κέντρο του κόσμου. Στο άρθρο του που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή 1η Ιουλίου στα «ΝΕΑ» λέει ότι στις μέρες μας η ευφορία των μανδαρίνων της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχει υποχωρήσει και η Ελλάδα, με την πρόσφατη κρίση της, μεταφέρει το μήνυμα «Ποιο είναι το μέλλον;». 

Κατά τον ιστορικό, το ίδιο έκανε η Ελλάδα στις αρχές του 19ου αιώνα με τη δημιουργία του ελληνικού έθνους-κράτους, το ίδιο και μετά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο με την κατάρρευση των μεγάλων αυτοκρατοριών, το ίδιο και μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο όταν ο ελληνικός Εμφύλιος βοήθησε στην ψήφιση του Δόγματος Τρούμαν.

Ας αφήσουμε κατά μέρος την ικανοποίηση που μπορεί να αισθάνεται ο οποιοσδήποτε όταν αισθάνεται ουραγός, κάτι σαν μαύρο πρόβατο, και κάποιος σοβαρός ιστορικός τον αναδεικνύει σε πρωταγωνιστή. Ας αφήσουμε κατά μέρος και την ιδιότυπη λογική της επιχειρηματολογίας: είναι λίγο ώς πολύ σαν κάποιος φιλόσοφος να εξηγεί στον άρρωστο γέροντα πως είναι πρωτοπόρος μιας και αυτός δείχνει σε όλους τους υπόλοιπους τον δρόμο. Εφτασε πρώτος εκεί όπου οι άλλοι, κατ' ανάγκη, θα ακολουθήσουν.

Και ας δούμε τι σημαίνει για μας τους Ελληνες ο κεντρικός ρόλος που κατά τον Μαζάουερ έχουμε κατά καιρούς αναλάβει να παίξουμε. Ακόμη κι αν προσπεράσουμε το υβριδικό κράτος που δημιουργήθηκε τον 19ο αιώνα, δεν μπορούμε να προσπεράσουμε ούτε τη Μικρασιατική Καταστροφή, ούτε τον Εμφύλιο ο οποίος, μπορεί να άνοιξε τον δρόμο για το Δόγμα Τρούμαν, την Ελλάδα όμως τη γέμισε ανθρώπινα ερείπια τα οποία, για να ξανασταθούν στα πόδια τους, χρειάστηκαν μερικές δεκαετίες.

Ό σο για τη σημερινή κρίση είμαι μάλλον βέβαιος ότι η συντριπτική πλειονότητα των πολιτών αυτής της χώρας θα προτιμούσαν να μη βρίσκονται «στην πρώτη γραμμή για το μέλλον». Θα προτιμούσαν την ηρεμία των παρασκηνίων όπου οι κομπάρσοι μαζεύονται περιμένοντας να περάσει η δραματική μπόρα των πρωταγωνιστών, για να κάνουν το απόκεντρο πέρασμά τους πριν επιστρέψουν σπίτι τους ξέροντας ότι, με τη συμμετοχή τους στην παράσταση, έβγαλαν τη δόση του στεγαστικού τους.

Είναι θέμα οπτικής γωνίας θα μου πείτε. Και οι μεγάλες στιγμές της Ιστορίας πάντα, λίγο ώς πολύ, κατ' αυτόν τον τρόπο γράφονταν. Το εργαστήριο της ζωής δεν ήταν ποτέ εύκολη υπόθεση και σπανίως ενέπνεε αισιοδοξία. Σε αντίθεση με το εργαστήριο του ιστορικού ο οποίος, διακρίνοντας την προοπτική, με γνώμονα τις γενικές γραμμές αισιοδοξεί πως, ότι κι αν γίνει, η αφήγηση θα προχωρήσει ένα βήμα μπρος. Μιας και όπως η δημοκρατία δεν έχει αδιέξοδα, έτσι και η Ιστορία δεν γυρίζει πίσω.

Είναι και θέμα φιλελληνισμού.

Γιατί κανείς δε μπορεί να αμφισβητήσει τον φιλελληνισμό του Μαρκ Μαζάουερ. Ομως, όπως στο Μεσολόγγι άλλα έβλεπε ο λόρδος Βύρων και άλλα οι πολιορκημένοι Μεσολογγίτες, έτσι και τώρα εκείνος βλέπει ένα κέντρο εκεί που εμείς αισθανόμαστε απόκεντρο. 

(από τα "Νέα")

H «δημοκρατία» μας, περίγελως της υφηλίου

του Χρήστου Γιανναρά

Tριάντα τόσες μέρες άρκεσαν για να μεταμορφώσουν την ειρηνική, πατριωτική διαμαρτυρία των «αγανακτισμένων» πολιτών σε ξεφτίδια συρφετού που σεργιανούν στο Σύνταγμα από περιέργεια ή για τον χαβαλέ. Oι μικροπωλητές, ίσως πια περισσότεροι από τους διαμαρτυρόμενους, δίνουν την αίσθηση ότι η έκρηξη προσφέρθηκε ανεμπόδιστα σε εμπορική εκμετάλλεση - ακόμα και πλανόδιοι ακροβάτες, μαζί με τους σουβλατζήδες, τους κουλουρτζήδες και όσους προμήθευαν τα «υλικά» της διαμαρτυρίας (σφυρίχτρες, φακούς λέιζερ, σημαιούλες) έσπευσαν να σκυλεύσουν την «αγανάκτηση». Nτεκόρ, τα άθλια τσαντίρια όσων εκφράζανε και με επιτόπιο ύπνο την οργή τους για το «σύστημα», ώστε η πλατεία να γίνεται πιστή εικόνα γυφτοπάζαρου - γυφταριό, τσιγγαναριό.

Tις πρώτες μέρες το μέγα πλήθος ανέμιζε μόνο σημαίες ελληνικές, φερμένες από τα σπίτια, σύμβολα του πατριωτικού χαρακτήρα της εξέγερσης ενάντια στην τυραννία της κομματοκρατίας. Tις τελευταίες μέρες η πλατεία ήταν κατάφορτη από κουρελαρία, «πανώ» παντοδαπής έμπνευσης - παιδαριώδεις, το περισσότερο, κακόζηλες αναγραφές επιδείξεων «εξυπνάδας». O εκπασοκισμένος (συνειδητά ή ανεπίγνωστα) Eλλαδίτης τα ξέρει όλα, αποφαίνεται για τα πάντα, έχει «λύσεις» για κάθε πρόβλημα. Tελικά η φτωχολογιά του Kαΐρου αποδείχτηκε όχι μόνο πιο ανθεκτική, γι' αυτό και πιο τελεσφόρα, αλλά κυρίως με υπέρτερη αρχοντιά στον ξεσηκωμό της από τους επήλυδες (με συνοπτικές διαδικασίες αστούς) του αττικού λεκανοπέδιου.

Kανένα κόμμα και καμιά κοινωνική ομάδα δεν αντιστάθηκε, τριάντα χρόνια τώρα, στον «κοινωνικό μετασχηματισμό» του Aνδρέα Παπανδρέου. Kαι στη μετασχηματισμένη ελλαδική κοινωνία «όλα επιτρέπονται», όλοι είμαστε ίσοι, όλοι τα δικαιούμαστε όλα. Aπό το 1981, μέτρα της φεουδαλικής δημοκρατίας, που για πρώτη (ναι) φορά εγκαθιδρύθηκε στη χώρα, είναι οι συμπεριφορές Tσοχατζόπουλου και Πάγκαλου.

Kάτι ανάλογο με τον εκφυλισμό της «αγανάκτησης» στο Σύνταγμα πρέπει να ήταν και η αποκάλυψη που συντελέστηκε στην Πρώτη Πανελλήνια Συνδιάσκεψη της «Σπίθας» - του κινήματος πολιτών που ενέπνευσε και συγκρότησε ο Mίκης Θεοδωράκης. Oι αυτόπτες μετέφεραν επίσης εικόνα θλιβερού μπάχαλου, αποκαρδιωτικής μωρολογίας, κοινοτοπιών, κομπορρημοσύνης. Aλλά το σοκ της απαγοήτευσης πρέπει να ήταν για τους ανιδιοτελείς λυτρωτικό. Tους αφύπνισε στη συνειδητοποίηση της πραγματικότητας. Σίγουρα ο συναισθηματικός και μόνο πατριωτισμός δεν αρκεί για να χτίσει κάτι στέρεο και θετικό. Oι λύσεις κακοφορμισμένων κοινωνικών προβλημάτων χρειάζονται στιβαρή σοβαρότητα και έκτακτη ευφυΐα, μελέτη, εξειδικευμένη εμπειρία, κρυστάλλινη ανιδιοτέλεια. Σε «εθνοσωτήριες» πρωτοβουλίες σπεύδουν πλήθος οι καλοπροαίρετες μετριότητες, με πείσμονη βεβαιότητα για την αξία των απόψεών τους και την ειλικρίνεια της προσφοράς τους. Δεν υποψιάζονται τον φτηνιάρικο ναρκισσισμό ή την απωθημένη μεγαλομανία που μπορεί να συγκαλύπτει ο ενθουσιασμός τους. Aν δεν έχουν προλάβει να τους καπελώσουν βάναυσα οι συνειδητά αδίστακτοι σε ιδιοτέλεια και ψυχοπαθολογικά αρχομανείς.

Η φιλελεύθερη "πάλη των τάξεων" και η ελληνική περίπτωση

του Τηλέμαχου Χορμοβίτη

Στην Ελλάδα μαίνεται μια σκληρή και ανελέητη "πάλη των τάξεων", μόνο που είναι πολύ διαφορετική από αυτή που φαντάζεται η Αλέκα Παπαρήγα και η μαρξιστική αριστερά .

Σήμερα, όταν μιλάμε για "πάλη των τάξεων", μας έρχονται αυθόρμητα στο νου κόκκινες σημαίες, το "Κομμουνιστικό Μανιφέστο" και φυσικά ο Κάρολος Μαρξ. Όμως οι πρώτοι που διατύπωσαν μια θεωρία των τάξεων ήταν ήταν δύο φιλελεύθεροι ιστορικοί στη Γαλλία των αρχών των 19ου αιώνα, ο Charles Comte και ο Charles Dunoyer. Μόνο που για τους δύο φιλελεύθερους, οι αντιμαχόμενες τάξεις δεν ήταν οι εργάτες και οι καπιταλιστές. Από τη μια μεριά, στο ρόλο του εκμεταλλευόμενου βρίσκονται οι παραγωγικές τάξεις της κοινωνίας, όλοι αυτοί που εργάζονται στον ιδιωτικό τομέα ανεξάρτητα από το επάγγελμα και τα εισοδήματα τους (αυτοί μπορεί να είναι επιχειρηματίες, αγρότες, εργάτες ή υπάλληλοι). Στο ρόλο του εκμεταλλευτή βρίσκεται η παρασιτική τάξη που απομυζεί τα εισοδήματα των παραγωγών, δηλαδή το κράτος και οι προστατευόμενοι του, συνήθως επιχειρηματίες που πλουτίζουν μέσω των κρατικών προνομίων.

Μια παρόμοια θέση διατύπωσε το 1909 και ο σπουδαίος Γερμανός κοινωνιολόγος, Franz Oppenheimer στο βιβλίο του "Το Κράτος" (στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Τροπή). Για τον Oppenheimer, υπάρχουν δύο, εκ διαμέτρου, αντίθετοι τρόποι με τους οποίους ο άνθρωπος μπορεί να ικανοποιήσει τις επιθυμίες του: η "εργασία και η ληστεία, η ατομική εργασία και η βίαιη ιδιοποίηση της ξένης εργασίας". Ο Oppenheimer ονομάζει την μεν ατομική εργασία και την ισότιμη ανταλλαγή της προσωπικής με την ξένη εργασία «οικονομικό μέσο» ικανοποίησης των αναγκών, ενώ την "αναποζημιώτη ιδιοποίηση της ξένης εργασίας" την αποκαλεί «πολιτικό μέσο». Η ελεύθερη αγορά είναι ο χώρος που χρησιμοποιείται το "οικονομικό μέσο", ενώ το κράτος είναι η οργάνωση του «πολιτικού μέσου». Για τον Oppenheimer, ολόκληρη η παγκόσμια ιστορία είχε και θα έχει μονάχα ένα περιεχόμενο: την πάλη μεταξύ αυτών που αποκτούν πλούτο με οικονομικά μέσα και αυτών που τον αποκτούν με πολιτικά μέσα.

Τη φιλελεύθερη θεωρία της πάλης των τάξεων χρησιμοποιεί και ο Έλληνας πολιτικός και οικονομολόγος του 19ου αιώνα Αριστείδης Οικονόμος, ο οποίος περιγράφοντας την Ελλάδα της εποχής του Τρικούπη έκανε λόγο για ανταγωνισμό μεταξύ "της διοικούσας τάξεως... και της μεγάλης ομάδας του εργατικού λαού, όστις είτε υπό το όνομα του κεφαλαιούχου, είτε του κτηματίου, είτε του εργάτου... τυραννείται."